Tại Việt Nam, theo thống kê của Bộ Y tế 1, mỗi năm có khoảng 200.000 người tử vong vì bệnh tim mạch, chiếm 33% ca tử vong và là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trên thế giới hiện nay. 

Theo Khoa Y tế, Khoa học Thể dục và Quản lý Giải trí, Đại học Mississippi, Trung tâm Nghiên cứu Hành vi Sức khỏe, Hoa Kỳ “Yoga trị liệu trong phòng ngừa bệnh tim mạch giúp làm tăng lưu lượng máu và mức độ huyết sắc tố và hồng cầu, cho phép nhiều oxy đến các tế bào. Yoga cũng làm loãng máu, có thể làm giảm nguy cơ đau tim và đột quỵ. Tư thế đảo ngược khuyến khích lưu lượng máu tĩnh mạch từ chân và xương chậu quay trở lại tim, sau đó bơm qua phổi, nơi nó được cung cấp oxy mới. Nhiều nghiên cứu cho thấy yoga trị liệu trong bệnh tim mạch làm giảm nhịp tim khi nghỉ ngơi, tăng sức bền và có thể cải thiện việc hấp thụ và sử dụng oxy tối đa trong khi tập luyện. Việc duy trì nhịp tim liên tục ở mức hiếu khí sẽ làm giảm nguy cơ đau tim”

1. Bệnh tim mạch 

Bệnh tim mạch là một tình trạng bệnh lý liên quan đến các rối loạn của hệ thống tim mạch và mạch máu… Bệnh tim mạch bao gồm bệnh mạch vành (nhồi máu cơ tim), tai biến mạch máu não (đột quỵ), tăng huyết áp tăng (cao huyết áp), bệnh động mạch ngoại biên, bệnh thấp tim, bệnh tim bẩm sinh và suy tim. Trong các bệnh tim thường gặp thì bệnh mạch vành chiếm đa số. 

Theo Parco M Siu và cộng sự (2015) Diabetology & Metabolic Syndrome volume 7, Article number: 40 thì yoga trị liệu bệnh tim mạch giúp làm giảm huyết áp tâm thu ở phụ nữ từ 30–60 tuổi mắc MetS (hội chứng chuyển hóa – phân nhóm các nguy cơ về tim mạch) sau 12 tuần luyện tập đều đặn 2

Như vậy yoga trị liệu bệnh tim mạch là phương pháp rất khả thi. 

2. Thông tin đáng lưu ý khi tìm hiểu về bệnh tim mạch

• Bệnh mạch vành

• Bệnh mạch vành (nhồi máu cơ tim) là căn bệnh gây tử vong cao nhất trong các bệnh tim mạch hiện nay. Bệnh làm giảm chất lượng cuộc sống, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của người bệnh và thậm chí gây tử vong nếu không phát hiện và điều trị kịp thời. Tại Việt Nam, theo thống kê của Hội Tim mạch học, cứ 3 người trưởng thành sẽ có 1 người có nguy cơ mắc bệnh tim mạch, chủ yếu là bệnh nhồi máu cơ tim và mỗi năm đã cướp đi sinh mạng của hơn 100.000 người 

• Bệnh mạch vành là bệnh của các động mạch nuôi tim, xảy ra khi các động mạch cung cấp máu cho cơ tim bị hẹp hoặc tắc nghẽn do các mảng xơ vữa. Những động mạch này được gọi là động mạch vành, đóng một vai trò quan trọng trong việc cung cấp oxy và chất dinh dưỡng cho tim. Khi chúng bị tắc nghẽn, tim có thể không nhận đủ lưu lượng máu, dẫn đến nhiều triệu chứng và biến chứng khó kiểm soát. 

• Khi tim hoạt động không hiệu quả, các cục máu đông có nhiều khả năng hình thành trong mạch máu. Đột quỵ xảy ra khi một trong những cục máu đông này đọng lại trong mạch máu trong não và cắt đứt dòng máu chảy trong lòng mạch 4

• Các nguyên nhân và triệu chứng của bệnh tim mạch

• Thông thường, bệnh mạch vành là do xơ vữa mạch vành: sự lắng đọng cục bộ của các khối lipid trong các động mạch vành lớn và trung bình 5

• Ít phổ biến hơn, bệnh động mạch vành là do co thắt mạch vành: sự rối loạn nội mạc mạch máu có thể làm tăng xơ vữa động mạch và góp phần làm co thắt động mạch vành. Tầm quan trọng ngày càng tăng, hiện nay rối loạn chức năng nội mô cũng được công nhận là nguyên nhân gây đau thắt ngực trong trường hợp không có hẹp hoặc co thắt động mạch vành.

• Các yếu tố gây nên bệnh mạch vành

• Các yếu tố gây nên bệnh động mạch vành: hút thuốc/ bị huyết áp cao (tăng huyết áp)/có cholesterol cao/ có hàm lượng lipoprotein cao (a)/ không tập thể dục thường xuyên/ mắc bệnh tiểu đường. 

• Các yếu tố nguy cơ khác phát triển chứng xơ vữa động mạch bao gồm: béo phì hoặc thừa cân/ có tiền sử gia đình mắc CHD - nguy cơ sẽ tăng lên nếu bạn có người thân là nam dưới 55 tuổi hoặc người thân là nữ dưới 65 tuổi mắc CHD.

Đột quỵ và bệnh động mạch vành đều có chung các yếu tố nguy cơ này.

• Các triệu chứng của bệnh mạch vành

• Triệu chứng: Khó thở/ đau ngực/ thường xuyên mệt mỏi/ ho dai dẳng, đau họng/ buồn nôn, chán ăn, khó tiêu, ợ chua, đau dạ dày/ đau lan đến cánh tay/ nhịp tim không đều/ hay bồn chồn lo lắng/ chóng mặt và ngất xỉu/ có biểu hiện của phù nề/ và các nguyên nhân khác

• Sự nguy hiểm của bệnh tim mạch

• Bệnh tim ảnh hưởng rất nhiều đến chất lượng cuộc sống của chúng ta. Khi bị đau thắt ngực, bạn sẽ ngại gắng sức đến các hoạt động liên quan đến ngực như thở hoặc tập luyện. Người bị bệnh tim mạch có khả năng bị phù nề hoặc đau lan, khó tập trung dẫn đến kém hiệu suất làm việc và thậm chí ảnh hưởng đến các sinh hoạt bình thường hằng ngày. Và khi được biết mình bị mắc bệnh tim mạch thì tinh thần sẽ khó phấn chấn, rất dễ dẫn đến căng thẳng.

• Bệnh tim có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được thăm khám và phát hiện kịp thời. Vì thế, xây dựng một chế độ ăn uống lành mạnh kết hợp với việc luyện tập đầu đặn, vừa sức sẽ giúp bạn giảm thiểu khả năng mắc phải. 

• Cách phòng ngừa bệnh tim mạch

• Thay đổi thói quen không tốt: hút thuốc, uống bia rượu

• Thực hiện chế độ ăn uống lạnh mạnh

• Luyện tập thể dục đều đặn và phù hợp với sức của bạn, yoga trị liệu bệnh tim mạch cũng là phương pháp luyện tập an toàn và hiệu quả. Một báo cáo của Jingen Li và cộng sự (2021) Yoga for secondary prevention of coronary heart disease: A systematic review and meta-analysis đã chỉ ra rằng cứ giảm 10 mmHg huyết áp tâm thu sẽ giảm 20% các biến cố tim mạch và trong phân tích tổng hợp đã quan sát thấy mức giảm trung bình 3,46 mmHg huyết áp tâm thu ở nhóm tập yoga 6

• Kiểm soát cân nặng: tránh thừa cân hoặc thiếu cân

• Theo dõi, kiểm tra định kỳ và phát hiện bệnh nền sớm để có hướng điều trị thích hợp và kịp thời. 

3. Yoga trị liệu đối với bệnh tim mạch

Thư viện Y khoa quốc gia của Hoa Kỳ đã chỉ ra các bằng chứng khoa học về yoga trị liệu tác động tích cực đến bệnh tim mạch

Yoga trị liệu có tác dụng tích cực đến tim mạch

• Yoga trị liệu bệnh tim mạch giúp làm giảm nồng độ Cortisol trong huyết thanh, do đó có khả năng ngăn ngừa nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Yoga trị liệu bệnh tim mạch còn giúp làm tăng các hóc môn melatonin giúp bạn dễ dàng thư giãn và làm giảm khả năng gây áp lực cho tim. 

• Yoga trị liệu bệnh tim mạch giúp cân bằng trục giao cảm - phó giao cảm, đóng vai trò quan trọng trong hoạt động tim phổi

• Yoga trị liệu bệnh tim mạch tăng cường chức năng nội mô và cải thiện tính khả dụng sinh học của oxit nitric – một hoạt chất chịu trách nhiệm giãn mạch và tăng cường hiệu quả của tim. 

• Yoga trị liệu bệnh tim mạch kiểm soát chức năng tuần hoàn và trao đổi chất của cơ thể, tác động lên hệ tuần hoàn giúp duy trì lưu lượng máu ổn định và duy trì nguồn cung cấp máu cho tim.

Yoga trị liệu có tác dụng với bệnh đái tháo đường

• Yoga trị liệu bệnh tim mạch có tác dụng nhạy cảm với insulin, do đó làm giảm nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường, giảm đáng kể sự tiến triển bệnh béo phì và trầm cảm/căng thẳng, v.v..

Những thay đổi tích cực đã được quan sát thấy trên chụp động mạch vành và các thông số như chỉ số khối cơ thể (BMI), chu vi vòng eo, LDL (lipoprotein mật độ thấp), chất béo trung tính (tgy), đau thắt ngực và thiếu máu cục bộ do gắng sức đã giảm đáng kể khi tăng đồng thời HDL (lipoprotein mật độ cao) trong các trường hợp xơ vữa động mạch tiến triển sau khi luyện tập yoga trị liệu phòng ngừa đột quỵ một thời gian

4. Nên chọn một người hướng dẫn yoga trị liệu bệnh tim mạch có chuyên môn

• Việc áp dụng yoga trị liệu bệnh tim mạch đòi hỏi người hướng dẫn có chuyên môn vì yoga trị liệu cần có sự kết hợp với y học hiện đại để đạt hiệu quả tối ưu nhất. Dựa trên kết quả của việc kiểm tra lâm sàng ban đầu cùng các kết luận và phác đồ điều trị của Bác sĩ (nếu có), chuyên gia yoga trị liệu sẽ xây dựng lộ trình tập luyện phù hợp cho từng cá nhân. 

• Cách tối ưu nhất là nên tập 1 kèm 1 khi bạn mới bắt đầu. Và hãy luôn nhớ rằng cần kết nối nhiều hơn với  chuyên gia yoga trị liệu trong các buổi tập để hiệu quả hơn. 

Tài liệu tham khảo

1. Cổng thông tin Bộ Y tế

Cong Thong Tin Bo Y Te (2023), 200.000 nguoi Viet tu vong vi benh tim mach moi nam.

2. Parco M Siu (2015), tác dụng của yoga đối với tim mạch

Parco M Siu (2015), Effects of 1-year yoga on cardiovascular risk factors in middle-aged and older adults with metabolic syndrome: a randomized trial

3. Cổng thông tin dự báo đột quỵ

https://dubaodotquy.com/benh-tim-nao-nguy-hiem-nhat-benh-mach-vanh/

4. Bệnh viện đa khoa Quốc tế Vinmec

https://www.vinmec.com/vi/tim-mach/thong-tin-suc-khoe/benh-tim-anh-huong-nhu-nao-den-co-ban/

5. Kiến thức Y khoa toàn cầu MSD – Tài liệu dành cho chuyên gia

https://www.msdmanuals.com/vi-vn/chuy%C3%AAn-gia/r%E1%BB%91i-lo%E1%BA%A1n-tim-m%E1%BA%A1ch/b%E1%BB%87nh-%C4%91%E1%BB%99ng-m%E1%BA%A1ch-v%C3%A0nh/t%E1%BB%95ng-quan-b%E1%BB%87nh-%C4%91%E1%BB%99ng-m%E1%BA%A1ch-v%C3%A0nh

6. Ấn phẩm khoa học và y tế của nhà xuất bản Hà Lan Elsevier

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0965229920319105?via%3Dihub

7. Nhóm các tác giả Nishitha Jasti, Ashok Vardhan Reddy, Kishore Kumar Ramakrishna, Hemant Bhargav, Girish Baburao Kulkarni, 2022, chương Role of Yoga in Stroke Management: Current Evidence and Future Directions trong sách The Principles and Practice of Yoga in Cardiovascular Medicine

https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-981-16-6913-2_20